6–7/11/2026
gala i wydarzenia towarzyszące
ECS, Filia Gdańska WiMBP
wstęp wolny
Białoruskie i polskie środowiska literackie – osoby piszące, tłumaczące, wydające, recenzujące i czytające – spotkają się na Święcie literatury białoruskiej w Gdańsku. Będzie mowa o nowej prozie białoruskiej, przekładzie i wydawaniu książek, głosach kobiet piszących, życiu i twórczości na emigracji, a także o tym, jak literatura białoruska rozwija się poza granicami ojczyzny. Pretekstem jest wręczenie najważniejszej niezależnej nagrody literackiej Białorusi – Nagrody im. Jerzego Giedroycia.
transmisje online
w języku polskim | Europejskie Centrum Solidarności / Gdańsk – YouTube
w języku białoruskim | PEN Belarus – YouTube
Nagroda im. Jerzego Giedroycia jest przyznawana od 2012 roku. Jury wybiera trzy najlepsze książki prozatorskie lub dokumentalne wydane w 2025 roku. 7 listopada 2026 roku w Gdańsku, w Europejskim Centrum Solidarności, zostaną ogłoszone wyniki konkursu i odbędzie się ceremonia wręczenia nagrody.
Na 6 i 7 listopada rozpisano bogaty program wydarzeń towarzyszących: spotkania z autorkami i autorami, dyskusje, rozmowy o przekładzie literatury białoruskiej i twórczości na emigracji, a także targi książki.
Białoruska nagroda nosi imię Jerzego Giedroycia nie tylko dlatego, że jej patron urodził się w Mińsku. Jerzy Giedroyc, zwany Redaktorem, wzór intelektualnej odwagi, twórca powojennej Europy – nieustannie przypominał o wspólnych lekcjach jedności i dobrosąsiedztwa, które sięgają czasów wspólnoty Rzeczypospolitej i Wielkiego Księstwa.
W sposób niezwykle odważny, jak na swoje czasy, Jerzy Giedroyc wzywał Polaków, aby z godnością przyjęli utratę Wilna, Grodna i Lwowa, aby uznali i wsparli niepodległość Litwinów, Białorusinów i Ukraińców, wierząc, że jest to kluczowy warunek dla niezależności samej Polski. Jego emigracyjne czasopismo „Kultura” podkreślało, że niezależna Polska nie jest możliwa bez wolnej Białorusi, a „bez polskiego wsparcia białoruskie dążenia do niezależności nie mają szans powodzenia”.
Na rok przed śmiercią Jerzy Giedroyc przekonywał Czesława Miłosza i Wisławę Szymborską o konieczności nominowania Wasyla Bykowa do Literackiej Nagrody Nobla: „Przyznanie tej nagrody białoruskiemu pisarzowi byłoby, bez przesady, rewolucją na Białorusi”. Nie udało się, ale były szczere intencje i konkretne kroki w kolejnej próbie pomocy białoruskiemu narodowi, krajowi, w którym urodził się Jerzy Giedroyc.
Na Białorusi jest to pamiętane i z godnością honorowane.
Z okazji 120. rocznicy urodzin Jerzego Giedroycia Senat RP ustanowił go patronem 2026 roku. To okazja do przypomnienia dorobku twórcy i wieloletniego redaktora paryskiej „Kultury” oraz jego znaczenia dla polskiej myśli o wolności, niepodległości i przyszłości Europy. Szczególne miejsce w jego dziedzictwie zajmuje przekonanie o znaczeniu niezależności i dobrosąsiedzkich relacji Polski z Litwą, Ukrainą i Białorusią. Właśnie dlatego postać Giedroycia pozostaje ważnym punktem odniesienia także dla polsko-białoruskiego dialogu kulturalnego.
organizatorzy nagrody | Białoruski PEN i Międzynarodowy Związek Pisarzy Białoruskich
partnerzy nagrody | Europejskie Centrum Solidarności, Białoruskie Towarzystwo Kulturalne „Chatka”, „Budźma Białorusami!”, wydawnictwo audiobooków Audiobooks.by, Belsat.TV, Reform.news, Euroradio, Polski PEN Club, Stowarzyszenie Białoruskich Wydawców
współfinansowanie | projekt finansowany w ramach programu polskiej współpracy rozwojowej Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej
Program
6/11/2026 piątek
18.00–19.30
Pogranicze spotkań | wieczór autorski z poetą i wydawcą Dzmitryjem Strocaŭem
Zaplanowano czytanie wierszy i przekładów, ale i rozmowę – o pamięci i emigracji, o Mińsku, który nadal żyje we wspomnieniach, o tym, co trzeba zostawić, a co zabrać ze sobą, o literaturze i pracy wydawniczej poza granicami kraju. Do spotkania dołączy Andrej Chadanovič, którego przekład książki Iryny Szuwałowej „Rzeczy, których można się trzymać” właśnie ukazał się w wydawnictwie hochroth Minsk, prowadzonym przez Dzmitryja Strocaŭa.
/ Filia Gdańska Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej, ul. Mariacka 42
/ spotkanie w języku białoruskim i rosyjskim
/ wstęp wolny
7/11/2026 sobota
12.00, 13.00, 14.00
Językowi partyzanci | film dokumentalny
Co można poświęcić, by ocalić swój język przed zniknięciem? Reżyserka Taciana Haŭrylčyk przedstawia historię aktywistów i aktywistek, którzy od ponad dziesięciu lat walczą o obecność języka białoruskiego w przestrzeni publicznej.
/ ECS, mediateka (1 piętro)
/ film w języku białoruskim z angielskimi napisami
12.00–20.30
Targi białoruskich і polskich książek
Literatura białoruska, jak i polska, w tym książki finalistki Nagrody Giedroycia z tego roku oraz białoruskie książki w polskim przekładzie będzie można obejrzeć i nabyć.
/ ECS, ogród zimowy (parter)
12.00–20.30
Tutejszy zen | wystawa grafik Artura Vakaraŭa z poetyckimi objaśnieniami Sabiny Bryło
Prawdziwy zen ukryty w prostych białoruskich słowach i nieoczywistych wizualnych metaforach. Splatają się w nich emocjonalność wschodniej kaligrafii i tamtejsze znaczenia. Odpowiedzi na wizualne zagadki zostały zaszyfrowane w formie wierszy specjalnie napisanych przez Sabinę Bryło i Artura Vakaraŭa.
/ ECS, ogród zimowy (parter)
12.00–12.50
Czy AI potrafi przeklinać po białorusku? | interaktywne zajęcia z Mova Nanova
Rozmowa o jednej z najbardziej żywych, emocjonalnych i nieformalnych części języka białoruskiego – przekleństwach i klątwach. Prowadzący przyjrzą się ludowym wyrażeniom, sięgną do literatury białoruskiej, a szczególną uwagę poświęcą „Vušackamu słowazboru” Ryhora Baradulina. Nie zabraknie również współczesnych wyrażeń i przekleństw, w tym tych tworzonych przez sztuczną inteligencję.
Czy sztuczna inteligencja potrafi przeklinać po białorusku? A wy?
moderacja | Emilija Haŭrus – działaczka społeczna, popularyzatorka języka białoruskiego, blogerka oraz Alaksiej AjCiBarada Kartynnik – programista, bloger, badacz sztucznej inteligencji
/ ECS, biblioteka (1 piętro)
/ spotkanie w języku białoruskim
13.00–13.50
Warsztat tłumaczeniowy dla wszystkich! | warsztat
Zajrzyjcie do kuchni przekładu literackiego, spróbujcie swoich sił, zobaczcie tekst z nowej perspektywy, zdobądźcie praktyczne wskazówki i poznajcie osoby, dla których tłumaczenie jest sposobem tworzenia i podtrzymywania białoruskiej przestrzeni kulturowej.
Jak przetłumaczyć tekst tak, aby zabrzmiał po białorusku, a jednocześnie nie stracił głosu autora? Jak radzić sobie z „fałszywymi przyjaciółmi tłumacza” i pułapkami językowymi oraz unikać typowych błędów?
moderacja | Andrej Chadanovič – poeta, tłumacz, literaturoznawca oraz Joanna Bernatowicz – tłumaczka i literaturoznawczyni
/ ECS, biblioteka (1 piętro)
/ spotkanie w języku białoruskim
14.00–15.00
Czego chcą pisarki? Kobiety w literaturze | dyskusja
Rozmowa będzie dotyczyć kobiecego doświadczenia w literaturze – od samego aktu pisania po to, co dzieje się z tekstem, kiedy zostaje już napisany. Co znaczy być pisarką dzisiaj i czego same kobiety chcą od literatury? Pisać to, co się chce, i nie tłumaczyć, dlaczego? Być słyszaną i czytaną? Publikować, otrzymywać nagrody i wejść do kanonu literatury? Czy istnieją szczególne oczekiwania wobec pisarek i tematów, o których „powinny” pisać?
moderacja | toni lašden – poet:ka, pisar:ka i aktywist:ka
goście | Hanna Jankuta – pisarka, tłumaczka i redaktorka; Taciana Niadbaj – przewodnicząca Białoruskiego PEN i wydawczyni; Valeryja Vałkahonava – poetka i autorka debiutanckiego tomu; Valancina Andrejeva – wydawczyni
/ ECS, biblioteka (1 piętro)
/ spotkanie w języku białoruskim z tłumaczeniem konsekutywnym na język polski
/ transmisja online
15.00–15.30
Tutejszy zen z Arturem Vakaraŭem | wystawa i kawa
Zwiedzanie wystawy i rozmowa z artystą przy filiżance kawy
/ ECS, ogród zimowy (parter)
/ spotkanie w języku białoruskim
15.30–16.05
„Ziemie chłodne”: metafizyka bagna | spotkanie autorskie
Alaksandr Karnaŭch to białoruski pisarz mieszkający w Turynie, finalista Nagrody Literackiej im. Jerzego Giedroycia 2026.
Z wykształcenia jest fizykiem, pracował w marketingu, reklamie i PR, a swoją debiutancką powieść napisał już we Włoszech. „Ziemie chłodne” wyrastają z wrażeń z podróży po Białorusi, a w szczególności po Jelniańskich bagnach, które stały się pierwowzorem miejsca akcji powieści. To mistyczny kryminał i thriller, w którym splatają się białoruskie bagna i folklor, zapomniane języki, szyfry, miłość oraz poszukiwanie odpowiedzi na pytanie o to, co kryje się za widzialną rzeczywistością. Sam chłód w powieści jest nie tylko fizyczny, lecz także stanowi metaforę wewnętrznego stanu dzisiejszej Białorusi.
moderacja | Joanna Bernatowicz – polska tłumaczka, literaturoznawczyni, członkini jury Nagrody im. Jerzego Giedroycia 2026
/ ECS, biblioteka (1 piętro)
/ spotkanie w języku białoruskim z tłumaczeniem konsekutywnym na język polski
/ transmisja online
16.05–16.20
Sesja autografów z Alaksandrem Karnaŭchem
/ ECS, mediateka (1 piętro)
16.20–16.55
Odnaleźć siebie w Chrotnie | spotkanie autorskie
Dzianis Trusaŭ to białoruski pisarz i poeta pochodzący z Grodna, obecnie mieszkający i pracujący w Hanoi, finalista Nagrody Literackiej im. Jerzego Giedroycia 2026.
Jego pierwsze publikacje literackie ukazały się jeszcze w latach 90., a do jego najbardziej znanych książek należą „Pro Mutiu” i „Slow mob”. W twórczości łączy postmodernistyczną grę, mistykę, muzykę i eksperyment z językiem. Powieść „Boŭ i mierć u Chrotnie” to swoisty białoruski „Twin Peaks” i „Silent Hill”: powieść-puzzle o samoświadomości i pokucie, pograniczu i pamięci, w której splatają się różne języki i epoki, science fiction oraz motywy chrześcijańskie i buddyjskie.
moderacja | Siarhiej Kavaloŭ – literaturoznawca, krytyk, dramaturg, członek jury Nagrody im. Jerzego Giedroycia 2026.
/ ECS, biblioteka (1 piętro)
/ spotkanie w języku białoruskim z tłumaczeniem konsekutywnym na język polski
/ transmisja online
16.55–17.10
Sesja autografów z Dzianisem Trusaŭem
/ ECS, mediateka (1 piętro)
17.10–17.45
Postcyberpunk napisany przez człowieka i dla człowieka | spotkanie autorskie
Arciom Šukanaŭ to białoruski pisarz, autor monumentalnej powieści science fiction „Pientakvantar”, finalista Nagrody Literackiej im. Jerzego Giedroycia 2026.
W swojej prozie łączy postcyberpunk, techno-thriller i fantastykę przygodową, przenosząc bohaterów z betonowych dżungli Mińska-3 przez Ocean Indyjski i windę kosmiczną na inne planety. „Pientakvantar” to opowieść o technologii i sztucznej inteligencji, przyszłości i ludzkich ambicjach, ale przede wszystkim o człowieku w świecie, który gwałtownie się zmienia.
moderacja | Hanna Jankuta – białoruska poetka, tłumaczka, redaktorka, członkini jury Nagrody im. Jerzego Giedroycia 2026
/ ECS, biblioteka (1 piętro)
/ spotkanie w języku białoruskim z tłumaczeniem konsekutywnym na język polski
/ transmisja online
17.45–18.00
Sesja autografów z Arciomem Šukanaŭem
/ ECS, mediateka (1 piętro)
18.00–18.45
Głos pokolenia wolności | spotkanie z laureatami i laureatkami nagrody oraz prezentacja książki
Co dzieje się z twórczością, gdy jej autorzy żyją poza krajem?
Nagrodą „Głos pokolenia wolności” uhonorowano dziewięć wybitnych osób, przedstawicielek i przedstawicieli białoruskiego środowiska literackiego, dziennikarskiego i praw człowieka, które po 2020 roku były zmuszone opuścić kraj, lecz nadal tworzą i angażują się społecznie na emigracji.
Podczas spotkania poznamy troje laureatek i laureatów, którzy podzielą się osobistymi historiami, doświadczeniem emigracji oraz refleksjami na temat wolności słowa. To okazja, by usłyszeć głos pokolenia, które nie straciło wiary w wolność i godność.
Zaprezentowana zostanie również książka „Głos pokolenia wolności” – zbiór wywiadów z laureatkami i laureatami nagrody.
goście | Natalla Bordak – poetka i artystka; Alaksandr Mancievič – dziennikarz, działacz społeczny; Alaksandr Smalančuk – historyk, działacz społeczny
/ ECS, biblioteka (1 piętro)
/ spotkanie w języku białoruskim z tłumaczeniem konsekutywnym na język polski
/ transmisja online
19.00–20.30
15. Gala wręczenia Nagrody im. Jerzego Giedroycia
W wydarzeniu wezmą udział przedstawicielki i przedstawiciele białoruskiego oraz polskiego środowiska kulturalnego. Zobaczymy premiery booktrailerów sześciu książek-finalistek, wysłuchamy słów jury oraz poznamy nazwiska laureatek i laureatów Nagrody im. Jerzego Giedroycia.
Wieczór zakończy występ muzyczny specjalnego gościa – Lavona Volskiego, legendarnego białoruskiego wokalisty, muzyka, artysty i literata, autora piosenek, które stały się częścią dziedzictwa kulturowego Białorusi. Artyście będzie towarzyszył gitarzysta Pavieł Trypuć, profesjonalny muzyk i założyciel studia muzycznego w Warszawie.
Ceremonię poprowadzi Kryścina Drobyš – aktorka, lektorka i wydawczyni audiobooków.
/ ECS, audytorium (parter)
/ spotkanie w języku białoruskim z tłumaczeniem symultanicznym na język polski
/ transmisja online