«Андрэй Пачобут правёў больш за пяць гадоў у турме ў Беларусі толькі за тое, што адважыўся казаць праўду ўладзе. Яго вызваленне ў межах абмену зняволенымі яшчэ раз дэманструе, што беларускія ўлады выкарыстоўваюць затрыманых як палітычныя пешкі. Шчыра вітаючы вызваленне Пачобута, мы заклікаем Беларусь вызваліць усіх, хто ўсё яшчэ несправядліва знаходзіцца за кратамі, і спыніць няспынныя рэпрэсіі супраць іншадумства», — заявіла Ма Тыда, старшыня Камітэта пісьменнікаў у зняволенні Міжнароднага ПЭНа.
6 мая 2026 года: Беларускія ўлады павінны неадкладна і безумоўна вызваліць усіх, хто па-ранейшаму знаходзіцца ў зняволенні за мірнае выказванне сваіх поглядаў, заявілі сёння Міжнародны ПЭН, Беларускі ПЭН і Польскі ПЭН пасля таго, як беларуска-польскі пісьменнік і журналіст Андрэй Пачобут быў вызвалены з беларускай турмы і адпраўлены ў Польшчу. На момант публікацыі 24 пісьменнікі ў Беларусі ўсё яшчэ застаюцца за кратамі або пад хатнім арыштам па палітычна матываваных абвінавачаннях.
28 красавіка 2026 года пісьменнік, журналіст і актывіст польскай меншасці ў Беларусі Андрэй Пачобут быў вызвалены з беларускай турмы ў рамках абмену зняволенымі з Польшчай. На польска-беларускай мяжы яго сустракаў прэм’ер-міністр Польшчы Дональд Туск пасля таго, як Польшча на працягу многіх гадоў дамагалася яго вызвалення. Пачобут адбываў васьмігадовы тэрмін зняволення ў сувязі з асвятленнем антыўрадавых пратэстаў 2020 года ў Беларусі, сваімі выказваннямі ў падтрымку польскай меншасці ў Беларусі, а таксама за тое, што назваў савецкае ўварванне ў Польшчу ў 1939 годзе актам «агрэсіі». Яму неаднаразова адмаўлялі ў доступе да сям’і і адвакатаў, што не дазваляла ім атрымліваць інфармацыю пра яго небяспечнае для жыцця захворванне сэрца, у сувязі з якім яму, паводле паведамленняў, раней таксама адмаўлялі ў неабходных леках. ПЭН-супольнасць актыўна вяла кампанію ў яго падтрымку і, у прыватнасці, ушанавала яго «Пустым крэслам» (Empty Chair) падчас 91-га Кангрэсу Міжнароднага ПЭНа ў Кракаве, Польшча, у верасні 2025 года.
Міжнародны ПЭН, Беларускі ПЭН і Польскі ПЭН вітаюць доўгачаканае вызваленне Андрэя Пачобута і зноў заклікаюць беларускія ўлады неадкладна спыніць рэпрэсіі супраць іншадумства і вызваліць усіх, хто ўсё яшчэ знаходзіцца ў зняволенні па палітычна матываваных абвінавачаннях. У апошнія месяцы дзясяткі беларускіх пісьменнікаў былі вызваленыя і вывезеныя ў Польшчу пасля перамоваў паміж Беларуссю і Злучанымі Штатамі наконт змякчэння эканамічных санкцый. Міжнародны ПЭН, Беларускі ПЭН і Польскі ПЭН таксама заклікаюць польскія ўлады забяспечыць гэтым людзям магчымасць выехаць у краіну па іх выбары і прадаставіць ім ясную і даступную інфармацыю, а таксама ўсебаковую падтрымку, уключна з поўным суправаджэннем працэсаў легалізацыі, каб гэтыя працэдуры адбываліся як мага хутчэй і дазвалялі своечасова атрымаць дакументы і прававы статус.
Пасля вызвалення Андрэй Пачобут прайшоў медыцынскае абследаванне ў Варшаве і расказаў пра жорсткае абыходжанне, якому ён падвяргаўся ў турме, у тым ліку пра працяглае ўтрыманне ў адзіночнай камеры і знаходжанне ў халодных умовах. Міжнародны ПЭН, Беларускі ПЭН і Польскі ПЭН заклікаюць міжнародную супольнасць узмацніць намаганні для супрацьдзеяння грубым парушэнням правоў чалавека ў Беларусі і прыцягнення вінаватых да адказнасці.
Дадатковая інфармацыя
Андрэй Пачобут (Andrzej Poczobut) — эсэіст, журналіст, аглядальнік, блогер, паэт і музыкант. Нарадзіўся 16 красавіка 1973 года. Супрацоўнічаў з польскай штодзённай газетай Gazeta Wyborcza і шэрагам беларускіх медыя. Яго кніга System Białoruś («Сістэма Беларусь»), апублікаваная ў 2013 годзе, даследуе механізмы ўлады Аляксандра Лукашэнкі ў Беларусі. Пасля затрымання 25 сакавіка 2021 года ў Гродне Пачобута абвінавацілі ў «распальванні нацыянальнай, рэлігійнай і іншай сацыяльнай варожасці» паводле артыкула 130.3 Крымінальнага кодэкса Беларусі. Пазней яму таксама прад’явілі абвінавачанне ў «закліках да мер абмежавальнага характару (санкцый), накіраваных на прычыненне шкоды нацыянальнай бяспецы» (артыкул 361.3 Крымінальнага кодэкса Беларусі). 8 лютага 2023 года Пачобута прызналі вінаватым і прысудзілі да васьмі гадоў пазбаўлення волі ў папраўчай калоніі ўзмоцненага рэжыму. 26 мая 2023 года прысуд быў пакінуты ў сіле пасля апеляцыі. У 2025 годзе Пачобут быў уганараваны Прэміяй Сахарава Еўрапейскага парламента «За свабоду думкі» разам са зняволенай грузінскай журналісткай і фігуранткай спраў ПЭНа Мзіяй Амаглабелі, а таксама Ордэнам Белага Арла — найвышэйшай дзяржаўнай узнагародай Польшчы.
Больш інфармацыі пра кампанію Міжнароднага ПЭНа ў падтрымку Андрэя Пачобута можна знайсці ў справаздачы «Пісьменнікі ў аблозе: кінуць выклік маўчанню – Спіс кейсаў Міжнароднага ПЭНа 2026».
Маніторынг парушэнняў культурных правоў і правоў чалавека ў дачыненні да дзеячаў культуры Беларускага ПЭНа даступны тут.
Заўвага для прэсы:
Па дадатковую інфармацыю звяртайцеся да Аўрэліі Донда, кіраўніцы рэгіёна Еўропы і Цэнтральнай Азіі Міжнароднага ПЭНа: [email protected]
Па медыйных запытах звяртайцеся да Сабрыны Тучы, менеджаркі па камунікацыях і кампаніях Міжнароднага ПЭНа: [email protected]